چقدر فضای هاست نیاز دارم؟ (با محاسبهٔ واقعی)

یک وبلاگ یا سایت شرکتی با چند صد صفحه معمولاً کمتر از ۲ گیگابایت فضا می‌گیرد. فروشگاه ووکامرس با تصاویر زیاد بین ۵ تا ۲۰ گیگابایت. فقط سایت‌های دانلود و گالری‌های تصویری واقعاً به فضای بالا نیاز دارند. با این حال بسیاری از خریداران بیشترین پول را دقیقاً بابت همین معیار می‌دهند.

این راهنما روی دادهٔ ۲۹۵ پلن هاست اشتراکی از ۳۱ شرکت ایرانی بسته شده که قیمت و مشخصاتشان در همین سایت رصد می‌شود. آخرین بررسی: ۱۸ شهریور ۱۴۰۵.

یک سایت واقعی چقدر جا می‌گیرد

بیایید یک سایت شرکتی معمولی را جمع بزنیم:

یعنی پلن ۲ گیگابایتی برای چنین سایتی جای رشد چندساله دارد. مهم‌ترین سطر جدول، سطر یکی‌مانده‌به‌آخر است: بکاپ محلی حجم سایت را دو برابر می‌کند و بیشتر کسانی که ناگهان با پیام «فضا پر شد» روبه‌رو می‌شوند، دقیقاً همان‌جا گیر افتاده‌اند، نه در تصاویر. راه درستش این است که بکاپ اصلاً روی همین دیسک نماند؛ مقصدهای ممکن و تعداد نسخه‌ای که منطقی است در راهنمای بکاپ سایت آمده.

فضای سایت خودتان را قدم‌به‌قدم حساب کنید

جدول بالا یک نمونه است؛ سایت شما نمونه نیست. این پنج قدم را روی کاغذ برای سایت خودتان بروید و عددی به دست می‌آورید که می‌شود با آن خرید کرد.

1. متن را کنار بگذارید. هزار مطلب چندهزار کلمه‌ای، در قالب متن خام، هنوز چند ده مگابایت است. متن هیچ‌وقت مشکل فضا نیست؛ نوشتن این قدم فقط برای این است که وسوسه نشوید بابت آن پول بدهید.
2. تصویرها را بشمارید و در وزن میانگین ضرب کنید. تعداد تصویرهایی که تا امروز آپلود کرده‌اید ضربدر وزن هرکدام بعد از کوچک‌کردن و فشرده‌سازی. اگر عکس‌ها را مستقیم از دوربین یا موبایل بالا می‌فرستید، این عدد ده‌ها برابر می‌شود و مشکل شما فضا نیست، روال کارتان است.
3. ضریب نسخه‌های کوچک‌شده را اضافه کنید. وردپرس از هر تصویر آپلودی چند نسخه در اندازه‌های مختلف می‌سازد و قالب‌ها معمولاً چند اندازهٔ دیگر هم اضافه می‌کنند. قاعدهٔ سرانگشتی: مجموع این نسخه‌ها را دست‌کم هم‌اندازهٔ خودِ فایل اصلی حساب کنید.
4. رشد دیتابیس را جدا ببینید. برای سایت محتوایی، دیتابیس تقریباً ثابت می‌ماند. برای فروشگاه این‌طور نیست: هر سفارش، هر تغییر موجودی و هر جلسهٔ کاربر یک ردیف تازه است، پس دیتابیس فروشگاه همیشه در حال رشد است. اگر فروشگاه دارید، رشد ماهانهٔ دیتابیس را در ۲۴ ضرب کنید.
5. ایمیل و بکاپ را به سهمیه اضافه کنید. در بیشتر پلن‌های اشتراکی، صندوق‌های ایمیل و بکاپ‌ها از همان فضای شما کم می‌شوند. تعداد صندوق‌ها ضربدر حجمی که هر کاربر نگه می‌دارد، به‌علاوهٔ تعداد نسخه‌های بکاپی که روی هاست می‌مانند ضربدر حجم کل سایت.

عدد نهایی را با حاشیهٔ رشد دوساله جمع بزنید و همان را بخرید. اگر ایمیل سازمانی حجم زیادی می‌گیرد، به‌جای خریدن پلن بزرگ‌تر، آن را روی هاست ایمیل جدا کنید؛ معمولاً ارزان‌تر درمی‌آید و اگر روزی سایت را جابه‌جا کردید، ایمیل‌ها درگیر نمی‌شوند.

اینود چیست و چرا زودتر از گیگابایت تمام می‌شود

اینود واحد شمارش تعداد فایل و پوشه است، نه حجم آن‌ها. یک فایل یک کیلوبایتی و یک فایل یک گیگابایتی هر دو یک اینود مصرف می‌کنند. تقریباً همهٔ هاست‌های اشتراکی علاوه بر سقف گیگابایت، یک سقف اینود هم دارند و روی سایت‌های وردپرسی معمولاً همین دومی است که اول پر می‌شود.

چرا؟ چون وردپرس از دل هزاران فایل کوچک ساخته شده. هسته خودش ده‌ها هزار فایل دارد، هر افزونه چند هزار تا اضافه می‌کند، و هر تصویری که آپلود می‌کنید چند فایل تازه است نه یکی. اضافه کنید کش صفحه، فایل‌های موقت جلسه، لاگ‌ها و — مهم‌تر از همه — ایمیل: در صندوق‌های ایمیل هر پیام یک فایل جداست، پس یک صندوق شلوغ به‌تنهایی می‌تواند ده‌ها هزار اینود بخورد.

نشانهٔ رسیدن به سقف اینود گمراه‌کننده است: نمودار فضا نصفه است ولی سایت دیگر فایل نمی‌پذیرد، آپلود تصویر خطا می‌دهد، ایمیل تحویل نمی‌شود و گاهی افزونه‌ها بی‌دلیل خطا می‌گیرند. کسی که نداند اینود چیست، ساعت‌ها دنبال باگ قالب می‌گردد.

سقف اینود تقریباً هیچ‌وقت روی صفحهٔ فروش نوشته نمی‌شود. قبل از خرید در تیکت بپرسید و جواب کتبی بگیرید. اگر شرکتی از جواب دادن طفره رفت، همان طفره‌رفتن جواب است.

الان چقدر مصرف کرده‌اید و چطور بفهمید

پیش از خرید پلن جدید، مصرف فعلی را ببینید؛ حدس زدن در این موضوع همیشه اشتباه از آب درمی‌آید. در cPanel بخش‌های «Disk Usage» و «File Usage» هم حجم و هم تعداد فایل را جدا نشان می‌دهند و در DirectAdmin همین دو عدد در صفحهٔ آمار اکانت هستند. تفاوت این دو پنل را در مقایسهٔ cPanel و DirectAdmin باز کرده‌ایم.

چیزی که باید دنبالش بگردید معمولاً یکی از این چهارتاست: پوشهٔ آپلودها، پوشهٔ کش، پوشهٔ بکاپ افزونه‌ها، و پوشهٔ ایمیل. مدیر فایل پنل، اندازهٔ هر پوشه را جداگانه نشان می‌دهد؛ از بالاترین شروع کنید. یک هشدار: بعضی پنل‌ها آمار فضا را دوره‌ای به‌روزرسانی می‌کنند، پس اگر همین الان چند گیگابایت پاک کردید و عدد تغییر نکرد، لزوماً کارتان بی‌اثر نبوده است.

چه چیزی واقعاً فضا می‌خورد

• تصاویر بهینه‌نشده. عکس مستقیم از دوربین ۴ تا ۸ مگابایت است. همان عکس بهینه‌شده ۲۰۰ کیلوبایت. یک افزونهٔ فشرده‌سازی، ۹۰٪ فضا را آزاد می‌کند.
• بکاپ‌های روی همان هاست. افزونه‌های بکاپ به‌طور پیش‌فرض روی همان فضا ذخیره می‌کنند و ظرف چند ماه فضا را پر می‌کنند. بکاپ باید جای دیگری باشد، وگرنه فایده‌اش را ندارد: دیسکی که سایت را از دست می‌دهد، بکاپ را هم از دست می‌دهد.
• ایمیل. اگر ایمیل سازمانی روی همان هاست است، پیوست‌ها در همان فضا جمع می‌شوند. پوشهٔ هرزنامه و سطل زباله را هم کسی خالی نمی‌کند.
• لاگ‌ها و کش. معمولاً چند صد مگابایت، ولی اگر پاک نشوند رشد می‌کنند. لاگ خطای PHP روی سایتی که یک افزونهٔ معیوب دارد می‌تواند شبانه چند گیگابایت شود.
• نسخه‌های قبلی مطالب. وردپرس هر بار که ذخیره می‌کنید یک نسخهٔ کامل نگه می‌دارد. روی سایت خبری با ویرایش زیاد، جدول مطالب چند برابر چیزی می‌شود که فکر می‌کنید.

پس چرا پلن‌ها فضای زیاد تبلیغ می‌کنند؟

چون گیگابایت ارزان‌ترین چیزی است که می‌شود زیاد داد. دیسک ارزان است؛ پردازنده و حافظه گران‌اند. پلنی که «۱۰۰ گیگابایت فضا» می‌دهد ولی سهم CPU را اعلام نمی‌کند، عملاً دارد توجه شما را از معیار مهم منحرف می‌کند. این تنها الگویی نیست که یک پلن ارزان را گران تمام می‌کند؛ بقیه‌شان — از قیمت تمدید تا شرط استفادهٔ منصفانه — در دام‌های هاست ارزان جمع شده.

قاعدهٔ ساده: اگر بین دو پلن هم‌قیمت، یکی فضای بیشتر و دیگری هستهٔ بیشتر می‌دهد، هسته را بردارید. بقیهٔ معیارهایی که واقعاً وزن دارند را در راهنمای خرید هاست فهرست کرده‌ایم.

چقدر بخرم؟

اگر سایت کوچکی دارید، این‌ها ارزان‌ترین گزینه‌های واقعی هستند:

برای فروشگاه، هاست ووکامرس و برای فایل‌های حجیم هاست دانلود را ببینید. اگر می‌خواهید بر اساس حداقل فضا فیلتر کنید، در جدول هاست لینوکس فیلتر «حداقل فضا» را تنظیم کنید، و برای دیدن دو یا سه پلن کنار هم از صفحهٔ مقایسه استفاده کنید.

وقتی فضا کم آمد: قبل از ارتقا این‌ها را انجام دهید

در بیشتر موارد ارتقا لازم نیست و نصف فضا با نیم ساعت کار آزاد می‌شود. به همین ترتیب جلو بروید، چون از بالا به پایین بیشترین نتیجه را با کمترین ریسک می‌دهد:

1. بکاپ‌های قدیمی را از هاست بردارید و روی فضای ابری یا کامپیوتر خودتان بگذارید. معمولاً بزرگ‌ترین سهم همین است.
2. سطل زباله و هرزنامهٔ همهٔ صندوق‌های ایمیل را خالی کنید.
3. پوشهٔ کش را پاک کنید و افزونهٔ کش را دوباره تنظیم کنید تا فایل‌های منقضی را خودش حذف کند.
4. افزونه‌ها و قالب‌های استفاده‌نشده را حذف کنید، نه فقط غیرفعال. غیرفعال‌کردن حتی یک فایل هم آزاد نمی‌کند.
5. نسخه‌های قدیمی مطالب و ردیف‌های موقت دیتابیس را پاک و جدول‌ها را بهینه کنید.
6. تصاویر موجود را با یک افزونهٔ فشرده‌سازی دسته‌ای دوباره فشرده کنید و اندازه‌های تولیدی اضافی را خاموش کنید.

اگر بعد از این شش قدم هنوز تنگ است، وقت ارتقاست. تقریباً همهٔ شرکت‌ها ارتقای پلن را بدون قطعی و با محاسبهٔ تفاضل قیمت انجام می‌دهند، یعنی لازم نیست از ابتدا برای «روز مبادا» پول بدهید. اگر ارتقا در همان شرکت گران درآمد و تصمیم گرفتید جابه‌جا شوید، چک‌لیست انتقال هاست مسیر بی‌دردسرش را دارد.

قبل از خرید این چهار چیز را بپرسید

• ایمیل و بکاپ از همین سهمیه کم می‌شود یا جداست؟ جواب این سؤال گاهی حجم مفید پلن را نصف می‌کند.
• سقف اینود چقدر است؟ عددش را بگیرید، نه جملهٔ «محدودیت خاصی ندارید».
• بکاپ خودکار شرکت روی همان فضای من ذخیره می‌شود؟ اگر بله، عملاً بخشی از پلن را خریده‌اید تا بکاپ خودشان را نگه دارید.
• ارتقا چطور حساب می‌شود؟ تفاضل قیمت یا خرید پلن جدید از صفر — این دو خیلی با هم فرق دارند.

پرسش‌های متداول

«فضای نامحدود» واقعاً نامحدود است؟

نه. هیچ دیسکی بی‌نهایت نیست. «نامحدود» یعنی شرکت سقف عددی اعلام نمی‌کند ولی در سیاست استفادهٔ منصفانه شرط گذاشته؛ معمولاً همان سقف اینود یا این شرط که مصرف شما باید «معمول یک سایت وب» باشد. برای سایت دانلود یا آرشیو فایل، این پلن‌ها اصلاً طراحی نشده‌اند. در آن دسته هم چیزی که واقعاً می‌خرید فضا نیست، ترافیک و سرعت پورت است؛ راهنمای هاست دانلود همین را باز کرده.

فضای دیتابیس هم از سهمیهٔ من کم می‌شود؟

در هاست اشتراکی تقریباً همیشه بله؛ دیتابیس هم روی همان دیسک و در همان سهمیه است. بعضی شرکت‌ها سقف جداگانه‌ای هم برای حجم هر دیتابیس دارند که مسئلهٔ متفاوتی است و بهتر است جداگانه بپرسید.

اگر فضا پر شود سایت از دسترس خارج می‌شود؟

معمولاً سایت بالا می‌ماند ولی نوشتن قطع می‌شود: آپلود کار نمی‌کند، ایمیل تحویل نمی‌شود و اگر دیتابیس نتواند بنویسد، بخش‌های پویا مثل سبد خرید یا فرم تماس خطا می‌دهند. یعنی خرابی خاموش است و ممکن است چند روز متوجه نشوید.

برای یک فروشگاه ووکامرس چقدر فضا کافی است؟

برای فروشگاهی تا حدود هزار محصول، ۱۰ تا ۲۰ گیگابایت جواب می‌دهد، به شرطی که تصاویر محصول بهینه شده باشند. عاملی که واقعاً باید رصد کنید حجم نیست، رشد دیتابیس سفارش‌هاست. جزئیاتش در دستهٔ هاست ووکامرس و جدول مشخصات هر پلن آمده است.

فضای بیشتر سایت را سریع‌تر می‌کند؟

نه. فضا انبار است؛ سرعت را سهم پردازنده، حافظه، نوع دیسک و کش می‌سازند. تنها حالتی که کمبود فضا به سرعت ضربه می‌زند این است که دیسک آن‌قدر پر شود که سرور جا برای فایل‌های موقت نداشته باشد.

جمع‌بندی: مسیر تصمیم

1. مصرف فعلی سایت را از پنل ببینید — هم گیگابایت، هم تعداد فایل.
2. با پنج قدم بالا عدد دوسالهٔ خودتان را حساب کنید.
3. ایمیل و بکاپ را از این عدد جدا کنید و تصمیم بگیرید کجا بمانند.
4. سقف اینود پلن را در تیکت بپرسید و کتبی بگیرید.
5. پلنی بخرید که فضایش کمی بیشتر از عدد شماست ولی هستهٔ بیشتری هم دارد.

اگر هنوز مطمئن نیستید کدام دسته به کارتان می‌آید، یابندهٔ هاست با چند سؤال ساده گزینه‌ها را برایتان کم می‌کند.

فضای هاستاینودهاست اشتراکیبکاپ